رکود یا تورم ، در دنیای پیچیده و پویای امروز، وضعیت اقتصادی جهانی با چالشهای فراوانی روبهرو است که این سوال را در ذهن بسیاری از تحلیلگران، سیاستگذاران و مردم عادی ایجاد کرده که آیا جهان در حال تجربه رکود اقتصادی است یا همچنان با بحران تورم مواجه است؟ این سوال به ویژه در پی تحولات جهانی ناشی از پاندمی کرونا، جنگها، بحران انرژی و تغییرات اقلیمی مطرح شده است. برای پاسخ به این سوال، باید به چندین عامل کلیدی اقتصادی و سیاسی توجه کنیم.
رکود اقتصادی چیست و چگونه میتواند به وقوع بپیوندد؟
رکود اقتصادی به کاهش قابل توجه فعالیتهای اقتصادی در یک کشور یا منطقه در طول زمان گفته میشود. در حالت رکود، تولید ناخالص داخلی (GDP) کاهش مییابد، نرخ بیکاری افزایش مییابد و تقاضا برای کالاها و خدمات کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی، بسیاری از صنایع تحت فشار قرار میگیرند و در نتیجه ممکن است برخی از کسبوکارها ورشکست شوند.
عوامل متعددی میتوانند موجب رکود شوند. از جمله این عوامل میتوان به کاهش شدید مصرف و سرمایهگذاری، بحرانهای مالی، کاهش صادرات، نوسانات شدید در بازارهای جهانی و تصمیمات اشتباه اقتصادی اشاره کرد. همچنین، سیاستهای پولی انقباضی مانند افزایش نرخ بهره نیز میتواند موجب رکود اقتصادی شود، زیرا این سیاستها دسترسی به اعتبار را سختتر کرده و هزینههای استقراض را بالا میبرند.
تورم، روند قیمتها بالا میرود، قدرت خرید پایین میآید
در مقابل، تورم به معنی افزایش عمومی و پایدار قیمتها در یک اقتصاد است. زمانی که تورم بالا باشد، قدرت خرید مردم کاهش مییابد و کالاها و خدمات گرانتر میشوند. تورم میتواند ناشی از چندین عامل باشد؛ یکی از رایجترین علل آن افزایش تقاضا در مقابل عرضه محدود است، که به “تورم تقاضا” معروف است. همچنین، افزایش هزینههای تولید مانند افزایش قیمت مواد اولیه یا دستمزدها میتواند به “تورم هزینهای” منجر شود.
در دورههای تورم بالا، بانکهای مرکزی معمولاً سیاستهای پولی انقباضی مانند افزایش نرخ بهره را اتخاذ میکنند تا از افزایش بیش از حد قیمتها جلوگیری کنند. این در حالی است که اگر تورم بسیار بالا و خارج از کنترل باشد، میتواند به بحرانهای اقتصادی، کاهش قدرت خرید مردم و نارضایتیهای اجتماعی منجر شود.
جهان امروز، رکود یا تورم ؟
در سالهای اخیر، اقتصاد جهانی با چالشهای بزرگی مواجه شده است که همزمان ویژگیهایی از رکود و تورم را به نمایش میگذارد. برای مثال، پس از شیوع بیماری کرونا، اقتصادهای بزرگ جهان شاهد کاهش تولید و افت شدید در بخشهای مختلف اقتصادی بودند. دولتها برای مقابله با بحران، به سیاستهای مالی انبساطی مانند پرداختهای نقدی و کاهش نرخ بهره روی آوردند. این سیاستها به طور موقت موجب کاهش رکود و تثبیت برخی بازارها شد، اما در عین حال باعث افزایش تورم در بسیاری از کشورها شد.
در حال حاضر، جهان در بسیاری از مناطق با تورمهای قابل توجهی روبهرو است. بهویژه در کشورهای پیشرفته نظیر ایالات متحده، کشورهای اروپایی و برخی کشورهای آسیایی، نرخ تورم در سطح بالایی قرار دارد. علت این تورم عمدتاً افزایش هزینهها در بخشهای مختلف مانند انرژی، غذا، حملونقل و مسکن است. جنگها، بهویژه جنگ روسیه و اوکراین، موجب افزایش قیمت انرژی و مواد اولیه شده و بر تورم افزوده است. علاوه بر این، مشکلات زنجیره تأمین و اختلالات در تولید کالاها نیز به افزایش قیمتها دامن زده است.
نشانههای رکود اقتصادی در کنار تورم
با وجود تورم بالا، برخی از اقتصاددانان و تحلیلگران نگران وقوع رکود در آیندهای نزدیک هستند. در بسیاری از کشورها، بهویژه در ایالات متحده و اروپا، بانکهای مرکزی در حال افزایش نرخ بهره هستند تا تورم را کنترل کنند. اما این سیاستها ممکن است باعث کند شدن رشد اقتصادی شوند و حتی به رکود منجر شوند. در این وضعیت، با وجود قیمتهای بالای کالاها و خدمات، اقتصاد به سمت کاهش فعالیتهای اقتصادی و افزایش بیکاری حرکت میکند.
یکی از نشانههای رکود، کاهش اعتماد مصرفکنندگان و کاهش مصرف است. در دوران رکود، مردم تمایل دارند بیشتر پسانداز کنند و هزینههای خود را کاهش دهند، که این موضوع تقاضا را در بازارهای مختلف کاهش میدهد و در نهایت به رکود اقتصادی میانجامد. در برخی کشورها، مانند انگلیس و آلمان، نشانههایی از کاهش فعالیتهای اقتصادی و افزایش نرخ بیکاری به چشم میخورد که میتواند نشاندهنده وقوع رکود باشد.
چگونه اقتصاد مختلف به این دو چالش پاسخ میدهند؟
در واکنش به تورم و رکود، کشورهای مختلف سیاستهای متفاوتی را اتخاذ کردهاند. در حالی که برخی از کشورها همچنان بر سیاستهای پولی انبساطی تمرکز دارند تا رشد اقتصادی را تحریک کنند، برخی دیگر برای مقابله با تورم به سیاستهای پولی انقباضی روی آوردهاند و نرخ بهره را افزایش دادهاند. این سیاستها اگرچه ممکن است به کاهش تورم کمک کنند، اما میتوانند رکود اقتصادی را تشدید کنند.
در سطح جهانی، بحرانهای ژئوپلیتیکی مانند جنگها و تنشهای تجاری نیز به عدم اطمینان اقتصادی افزودهاند. این وضعیت باعث شده که پیشبینی آینده اقتصادی برای بسیاری از تحلیلگران دشوار باشد.
نتیجهگیری
با توجه به شواهد موجود، به نظر میرسد که جهان در حال حاضر در شرایطی است که همزمان با تورم بالا و نشانههایی از رکود اقتصادی مواجه است. در حالی که قیمتها در بسیاری از مناطق جهان همچنان رو به افزایش است، سیاستهای پولی انقباضی در حال کاهش رشد اقتصادی هستند و ممکن است رکود را به همراه داشته باشند. به عبارت دیگر، جهان ممکن است همزمان درگیر بحران تورم و رکود باشد که به اصطلاح “رکود تورمی” نامیده میشود. این شرایط پیچیده نیاز به اقدامات دقیق و هوشمندانه از سوی دولتها و بانکهای مرکزی دارد تا بتوانند این دو چالش بزرگ را مدیریت کرده و از بحرانهای اقتصادی شدیدتر جلوگیری کنند
